Onderzoeksprogramma

Musea vragen zich af wat zij met koloniale roofkunst in hun collecties aan moeten, scholen discussiëren ieder jaar weer over de vraag of en hoe zij de traditionele kalenderfeesten willen vieren, en lokale overheden gaan in gesprek met burgers over de herbestemming van een leegstaande kerk. Erfgoedprofessionals spelen in veel van deze situaties een belangrijke rol als gesprekspartner, adviseur, projectleider of anderszins. Het lectoraat onderzoekt welke kennis en vaardigheden zowel professionals als het brede publiek kunnen helpen bij het maken van de juiste keuzes in de omgang met prangende erfgoedvraagstukken. Het lectoraat doet dit onderzoek in, met en voor de praktijk.

Het lectoraat werkt vanuit het idee dat het belangrijk is om inzicht te hebben in het krachtenspel van belangen, emoties en kennisclaims rond tradities, museale collecties, bijzondere plekken en oude gebouwen. Inzicht in de dynamiek van erfgoedvorming draagt bij aan ‘erfgoedwijsheid’. Erfgoedwijsheid staat voor het geheel aan competenties dat mensen in staat stelt zich kritisch tot erfgoed te verhouden en het gesprek daarover te voeren, met oog voor de maatschappelijke dynamiek rond erfgoed én de eigen positie daarin. Erfgoedwijsheid is niet alleen een belangrijke competentie voor erfgoedprofessionals, maar voor alle burgers van de 21e eeuw.

Om tot een erfgoedwijze samenleving te komen, heeft het lectoraat samen met Imagine IC en andere partners de methode emotienetwerken ontwikkeld. Emotienetwerken zijn de uiteenlopende gevoelens die mensen bij een erfgoed-item hebben en die soms flink kunnen botsen. Maar emotienetwerken is ook een werkwoord. Het is een oefening die inzicht verschaft in het ingewikkelde samenspel van emoties en belangen rond erfgoed. Het doel van emotienetwerken is dat deelnemers de onderlinge relaties zien veranderen en zich daardoor bewust(er) worden van de complexe dynamiek rond erfgoed.

Aan de basis van het onderzoek van het lectoraat ligt de visie dat erfgoed niet een ding is, maar een begrip dat wordt gebruikt voor zaken die (een specifieke groep) mensen als van wezenlijk belang ervaren voor hun cultuur of identiteit. Het is een keurmerk dat wordt toegekend in tijden waarin mensen het gevoel hebben dat er sprake is van snelle verandering, verlies en vervreemding. Door objecten of tradities ‘erfgoed’ te noemen en ze als zodanig te koesteren, onderstrepen mensen het belang ervan en claimen ze daarnaast eigenaarschap, doorgaans met een beroep op het verleden. Bij dit proces van erfgoedmaken is altijd sprake van conflicterende belangen en emoties. Het koesteren van een object als erfgoed door de één, kan door de ander als pijnlijk, aanstootgevend of onbelangrijk worden ervaren. Dit gegeven maakt het werk van de erfgoedprofessional en het onderzoek naar de theorie, praktijk en ethiek van de professionele omgang met erfgoed complex, maar ook uitdagend.

Een erfgoedprofessional kan verschil maken in complexe erfgoedinteracties en bij de aanpak van concrete erfgoedvraagstukken. Hoe? Door betekenisvolle interventies. Het lectoraat ontwerpt en onderzoekt professionele interventies op een viertal terreinen, namelijk: 1) stedelijke vernieuwing en leefbaarheid, 2) religie en musea, 3) voeding en natuur en 4) vieren en gedenken. Het onderzoek vindt plaats in verschillende deelprojecten, waarbij docenten en studenten van de Reinwardt Academie samenwerken met tal van partners uit binnen- en buitenland

Mensen

Hester Dibbits

Hester Dibbits is sinds 2011 als lector Cultureel Erfgoed en studieleider van de internationale masteropleiding aan de Reinwardt Academie verbonden. Sinds 2014 combineert zij haar werk voor de academie met een bijzonder hoogleraarschap aan de Erasmus School of History, Culture and Communication van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Dibbits bekleedt hier de door het LKCA ingestelde leerstoel Historische Cultuur en Educatie. Eerder was zij werkzaam als onderzoeker bij de vakgroep Etnologie van het Meertens Instituut (KNAW) en als interim hoofdconservator bij het Nederlands Openluchtmuseum. Dibbits zoekt ze in haar werk steeds naar de verbinding tussen de wetenschappelijke wereld en de praktijk. Ze hanteert daarbij een historisch-etnologisch perspectief, met bijzondere aandacht voor erfgoed en de cultuur van het dagelijks leven. Dibbits begeleidt MA- en PhD-onderzoek op het terrein van materiële cultuur, erfgoed, musea en educatie. Ze is het boegbeeld van de NWA-route Levend Verleden van de Nationale Wetenschaps Agenda en lid van de Nationale Onderzoeksraad Cultureel Erfgoed.

Nancy van Asseldonk

Nancy van Asseldonk is neerlandica en werkt sinds 2007 bij de Reinwardt Academie. Daarvoor was ze werkzaam bij het Stadsarchief in Amsterdam. In haar werk ligt de focus op onderwijs- en onderzoeksprojecten waarbij verschillende disciplines, vakgebieden en onderzoeksmethoden samenkomen. Nancy is als docent-onderzoeker betrokken bij het lectoraat Cultureel erfgoed aan de Reinwardt Academie. Ze werkte o.a. aan het project Straatwaarden (2015-2019) o.l.v. Riemer Knoop. Straatwaarden was een verkenning naar nieuwe erfgoedpraktijken in samenhang met nieuwe praktijken van ‘stadmaken’. Hieruit kwam voort de publicatie Er is geen toen zonder nu (2018) wat het resultaat was van een zoektocht naar verschillende erfgoedwaarden in twee Amsterdamse wijken. Op dit moment is zij lid van de kenniskring van het lectoraat o.l.v. Hester Dibbits en doet zij onderzoek naar waardering van en omgang met naoorlogs gebouwd erfgoed.

Paul Ariese

Paul Ariese is sinds 2015 verbonden aan de Reinwardt Academie als docent van de internationale masteropleiding Applied Museum and Heritage Studies (AMHS) en de bachelor Cultureel erfgoed. Daarnaast participeert hij regelmatig in de internationale trainingsactiviteiten van de Reinwardt Academie.

Eerder werkte hij als inhoudsontwikkelaar bij Perspekt Studio’s, als tentoonstellingsmaker bij het Tropenmuseum, en als ontwerper bij Architectenbureau Jowa. Ariese studeerde Grafisch Ontwerpen aan Artez Hogeschool voor de Kunsten en Architectonische Vormgeving aan de Rietveld Academie. Daarnaast behaalde hij cum laude zijn MA in Museum Studies aan de University of Leicester.

Paul werkt vanuit het lectoraatsprogramma Cultureel erfgoed aan een promotieonderzoek over gemusealiseerde religieuze ruimten. In dit onderzoek staan de synagogen van het Joods Cultureel Kwartier centraal. Het onderzoek draait om de vraag hoe, in een postseculier samenleving, religieuze rituelen, sensaties en ervaringen worden ‘getriggerd’ door immersieve museale ruimten. Speciale aandacht gaat uit naar hoe verschillende vormen van historische kennis, waaronder ‘embodied knowledge’, een plek kunnen krijgen in professionele erfgoedinterventies. De achterliggende gedachte is dat sensitiviteit voor dit soort kennis bijdraagt aan een meer inclusieve samenleving en erfgoedpraktijk. 

Dr Judy Jaffe-Schagen

Dr Judy Jaffe-Schagen werkt als zelfstandig historicus in Israël en Nederland en als docent aan de internationale masteropleiding Applied Museum and Heritage Studies (AMHS). Sinds haar studie economisch-sociale geschiedenis heeft ze bij verschillende musea gewerkt, zoals het Joods Historich Museum in Amsterdam, het Zaans Museum in Zaandam, het Victoria and Albert Museum in Londen en Yad Vashem in Jeruzalem. Bijna altijd lag de nadruk van haar onderzoek op verhalen achter objecten. Tijdens haar promotieonderzoek richtte zij zich op de betekenis van locatie op de relatie tussen mens en object en op de rol van musea bij het tot stand komen van een natie-staat. Nu doet ze onderzoek naar de relatie tussen musea en herdenkingsplekken en verricht onderzoek, als onderdeel van het onderzoeksprogramma van de RWA, naar de rol van de erfgoedspecialist binnen de herdenkingspraktijk.

Jonathan Even-Zohar

Jonathan Even-Zohar (1982) is een historicus (MA Universiteit Leiden) met een brede blik op geschiedenis- en erfgoedonderwijs alsmede op de manieren waarop het maatschappelijk middenveld en politieke actoren het verleden gebruiken (en misbruiken) voor het bevorderen van zowel democratische als niet-democratische waarden. Als voormalig directeur van EUROCLIO - European Association of History Educators heeft hij met duizenden geschiedenisonderwijzers over het hele continent en daarbuiten kunnen werken om hoogwaardige samenwerkingsprojecten te initiëren, leiden en managen. Hierbij heeft hij veel ervaring opgedaan met fondswerving en projectmanagement. Als onafhankelijk adviseur (Evenzo Consultancy) werkt hij sinds 2018 met verschillende erfgoed- en herdenkingsgemeenschappen en organisaties in Nederland en op Europees niveau om maatschappelijke projecten en programma's te ontwikkelen die onderwijs, sociale ontwikkeling en creativiteit combineren. Zo coördineert hij een educatieve campagne genaamd Football Makes History en werkt hij samen met het Anne Frank Huis aan het gebruik van voetbalerfgoed voor positief, inclusief jeugdwerk.

Lenno Munnikes

Lenno Munnikes is sinds 2019 als wetenschappelijk medewerker verbonden aan ICAG en de Onderzoeksgroep Moderniteit en Samenleving (MoSa) van de KU Leuven. In die hoedanigheid werkt hij aan het proefschrift Simpel, snel en goedkoop eten in Amsterdam (1900-1980). Lenno studeerde Geschiedenis en Antropologie aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn masterthesis had als onderwerp de sociale en culturele aspecten van eten. Hij is hoofd Onderzoek van Flevo Campus en onderzoeker cultureel erfgoed aan de Reinwardt Academie.

Contact

Meer weten over de activiteiten, betrokken onderzoekers en de mogelijkheden van het lectoraat? Neem dan contact op met Hester Dibbits via lise.vanzaalen@ahk.nl.

Delen