Hoe in het heden om te gaan met het verleden? Deze vraag is een bron van inspiratie, maar ook van conflict. Denk aan het debat over Zwarte Piet en het slavernijverleden, of aan discussies over herbestemming van leegstaande kerken. Het gesprek over de te maken keuzes raakt aan vraagstukken rond eigenheid en identiteit. En telkens weer zien we dat daarbij emotionele claims op het verleden worden gemaakt.

 

Onderzoeksteam

Ga naar

 

Vragen?

Neem contact op

Erfgoedwijsheid en emotienetwerken - Een andere kijk op tradities, monumenten, musea en indentiteit

Erfgoedwijsheid

De 21ste eeuwse burger is gebaat bij inzicht in het krachtenspel van belangen en emoties rond tradities, museale collecties en oude gebouwen. Inzicht in de dynamiek van erfgoedvorming maakt je ‘erfgoedwijs’. Erfgoedwijsheid is het geheel aan competenties die mensen in staat stellen om zich kritisch tot erfgoed te verhouden en het gesprek daarover te voeren, door oog te hebben voor de maatschappelijke dynamiek rond erfgoed en de eigen positie daarin.. Erfgoedwijsheid is niet alleen een belangrijke competentie voor professionals, maar voor ons allemaal.

Emotienetwerken

Om tot een erfgoedwijze samenleving te komen, werkt een team van onderzoekers onder leiding van Hetser Dibbits (doorlink naar profiel op de site)  aan een nieuwe methode: Emotienetwerken. Emotienetwerken bestaat uit twee bekende concepten: emoties en netwerken. Met emotienetwerken wordt gedoeld op de uiteenlopende gevoelens die mensen bij een erfgoed-item hebben en die soms flink kunnen botsen. Emotienetwerken is ook een werkwoord: het is een oefening die inzicht kan verschaffen in het ingewikkelde samenspel van emoties en belangen rond erfgoed. Vanuit een op het werk van onder andere Bruno Latour geïnspireerde netwerkbenadering wordt de samenhang en wisselwerking tussen mensen onderling en die met een erfgoed-item onder de loep genomen. Het idee is dat de deelnemers de onderlinge relaties zien veranderen en zich daardoor bewust(er) worden van de complexe dynamiek rond erfgoed.

Lees hier het achtergrondinterview over emotienetwerken.

Erfgoedwijsheid en emotienetwerken op de Nationale Wetenschapsagenda

Sinds 2017 kent Nederland een Nationale Wetenschapsagenda (NWA) voor onderzoek en innovatie. Deze onderzoeksagenda is onderverdeeld in 25 routes. Eén daarvan is de route Levend Verleden. Deze route onderzoekt de betekenis van het verleden in en voor een innovatieve samenleving. In het kader van deze route worden tal van initiatieven ontplooid op het terrein van emotienetwerken en erfgoedwijsheid, steeds in samenwerking met verschillende academische, creatieve en maatschappelijke partners. Zo staan er in het najaar 2018 twee bijeenkomsten bij Spui25 in Amsterdam gepland en wordt, ook in dit najaar, een emotienetwerk-workshop gegeven op een internationale conferentie over cultuureducatie in Leeuwarden. 

Onderzoek naar emoties rond religieus erfgoed

Het onderzoek naar emotienetwerken heeft sinds vorig jaar ook een plek gekregen in de NWA route Op Weg naar Veerkrachtige Samenlevingen. Binnen deze route is een startimpuls vrijgegeven voor een themaprogramma dat zich speciaal richt op jongeren: Jongeren in een Veerkrachtige Samenleving (JOIN). Binnen JOIN richt het onderzoek Emotienetwerken rond Erfgoed in Educatieve settings (EmErEd) zich op de ontwikkeling van een emotienetwerk-methode in erfgoededucatie. In het tweejarige onderzoek staat religieus erfgoed centraal. In een serie labs wordt onderzocht wat er gebeurt als leerlingen samen met hun docent en een erfgoededucator de emoties rond een specifiek (erfgoed-)item in kaart brengen en daarover in gesprek gaan. Maakt deze exercitie de deelnemers ‘erfgoedwijs’? Geeft het hen inzicht in de dynamiek rond erfgoed en hun eigen positie? In het voorjaar 2018 observeerde Marlous Willemsen wat er gebeurde tijdens een reeks emotienetwerk-workshops rond een replica van het kruis van The Passion met als deelnemers leerlingen en docenten van praktijkcollege De Dreef uit Amsterdam Zuid-Oost.  In deze fase wordt ingezet op visualisatie, verbeelding, spiegeling, het in beeld brengen van de meerstemmigheid en de verschuivingen die zich kunnen voordoen in de posities van mensen. Betrokken partners zijn de Reinwardt Academie, Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR), het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA), Imagine IC, het Centrum Educatieve Dienstverlening (CED-Groep), Waag Society en Museum Gouda.

Internationale samenwerking

Recentelijk ontving het onderzoeksteam een KIEM-beurs voor het project Facilitated Interaction on Heritage and Wellbeing(FIoHaW). Het project bekijkt hoe de methode van emotienetwerken aansluit bij educatieve instrumenten die in het buitenland voor en door de museale sector zijn ontwikkeld. Behalve aan een internationale onderzoeksaanvraag wordt ook gewerkt aan een toolkit die abstracte begrippen uit het academische veld naar de dagelijkse praktijk kan vertalen. Het onderzoeksteam bestaat uit de Vrije Universiteit Amsterdam(VU), de Universiteit van Amsterdam(UvA), University College London(UCL), vinger.nl en het Typhlological Museum Zagreb.

Trainingen voor professionals en beleidsmakers

Het idee van erfgoedwijsheid beantwoordt aan een concrete behoefte van professionals om op een nieuwe, meer dynamische, manier naar erfgoed te kijken en op een inclusieve manier het gesprek over erfgoed te voeren. In samenwerking met onder andere Imagine IC worden in antwoord op die behoefte vanuit de Reinwardt Academie trainingen in erfgoedwijsheid gegeven aan professionals en beleidsmakers. In de trainingen worden vanuit een netwerkperspectief emotienetwerken rond concrete cases in kaart gebracht. De trainingen helpen de professionals en beleidsmakers bewuster te maken van de historische dynamiek rond erfgoedvorming en van hun eigen rol in die dynamiek.

PABO’s en Curriculum.nu

Regelmatig worden ook trainingen aan PABO-studenten gegeven, zodat toekomstige docenten op hun beurt ook scholieren erfgoedwijs kunnen maken. Op initiatief van het Vakoverleg Consulenten Erfgoededucatie wordt tegelijk geijverd om erfgoededucatie stevig verankerd te krijgen in het nieuwe curriculum van het basis en voortgezet onderwijs. Leerlingen die erfgoedwijs zijn, weten dat zij zèlf een mening kunnen vormen over de betekenis van sporen uit het verleden en kunnen daarover het gesprek met anderen aangaan. Lees hier het visiedocument Erfgoededucatie in het nieuwe curriculum.

BA en MA Onderwijs

In het hoger onderwijs wordt er zowel op bachelor-, als op master niveau aandacht besteed aan emotienetwerken. Zo wordt op de Reinwardt Academie in de bachelor een (keuze)vak rond erfgoedwijsheid en emotienetwerken aangeboden. Ook wordt er op dit moment gekeken naar de mogelijkheden voor samenwerkingen met andere onderwijsinstellingen. Op masterniveau werpt onderzoek naar emotienetwerken en erfgoedwijsheid ook zijn vruchten af. Jacquelien Vroemen, educator en alumna van de internationale Master Museology van de Reinwardt Academie, heeft met haar boek Educatie in Erfgoed een bijdrage kunnen leveren aan onderzoek naar erfgoedwijsheid.

Conferenties en debat

Imagine IC en de Reinwardt Academie organiseren reeds sinds 2012 verkenningen over erfgoedmaken met emoties. Een eerste reeks events vond plaats onder de titel Immaterieel Erfgoed met Prik. De opvolger is het programma Stadsgevoel, met afleveringen in 2017 en 2018. Maar er gebeurt nog meer. In het najaar van 2018 zullen bij SPUI 25 twee bijeenkomsten worden georganiseerd rondom emotienetwerken. Ook internationaal wordt terrein gewonnen. Zo is de European Conference Sharing Arts & Heritage een van de eerste in een reeks internationale conferenties waar emotienetwerken aan bod komt.

Contact

Voor vragen of opmerkingen over erfgoedwijsheid en/of emotienetwerken kunt u contact opnemen met: Charlotte Faber: charlotte.faber@ahk.nl.

Delen