Project WOL

Of: hoe de Reinwardt Academie kan bijdragen aan de herwaardering van een duurzame grondstof

Wol is een hernieuwbare en daarmee duurzame grondstof en kent nog altijd veel toepassingen binnen verschillende productieketens. Toch wordt jaarlijks in Nederlands naar schatting 1 a 1,5 miljoen schapenwol vernietigd. Hoe kunnen (toekomstige) erfgoedprofessionals bijdragen aan de herwaardering van wol als duurzame grondstof? Om hier zicht op te krijgen onderzoekt het lectoraat een aantal nieuwe netwerken rond lokale musea waarin erfgoedcollecties, lokale praktijken, schaapskuddes en makers op interessante wijze bij elkaar komen. We brengen de kansen en uitdagingen van deze netwerken in kaart en onderzoeken hoe ze zouden kunnen worden versterkt. Het is onze veronderstelling dat onderzoek door belangstellenden naar de aanwezigheid van wol in museale collecties hier een belangrijke rol kan spelen. We nemen in dit project de proef op de som door samen met studenten collectieonderzoek te gaan doen en op basis van daarvan een praktisch stappenplan voor soortgelijk onderzoek door een breder publiek van geïnteresseerden te ontwikkelen. 

Periode: 2025
Projectleider: Mila Ernst

Het project WOL biedt de mogelijkheid om benodigde kennis, vaardigheden en attitudes in relatie tot duurzaamheid en erfgoed binnen het onderwijs expliciet te maken en te zien waar in het onderwijs training nodig is. Om als toekomstig erfgoedprofessional bij te kunnen dragen aan nieuwe op duurzaamheid gerichte ketens zijnonderzoeksvaardigheden nodig, materialenkennis (wat is wol, herkennen van materiaalsoorten), kennis over beheer en behoud (hoe ga je om met organische materiaalsoorten) maar ook informatiemanagement (beschrijven van wol in collecties), communicatie en verdienvermogen. Daarnaast is het nodig om natuurinclusief te werken: welke invloed hebben deze werkzaamheden op een ecosysteem? En hoe dragen ze bij aan een gezonde, circulaire, keten? In het najaar 2025 wordt een module ontwikkeld waarmee studenten praktisch aan de slag gaan met het toegepast onderzoek. Om tussentijdse resultaten van het project WOL met een breder publiek te delen, maken we gebruik van de mogelijkheden van het online platform Modemuze. Modemuze.nl ontsluit en presenteert op dit moment 20 museale verzamelingen van Nederlandse en Vlaamse musea op het gebied van mode, streekdracht en sieraden en heeft een educatieve functie.

Achtergrond

Wol en het Nederlandse cultuurlandschap zijn altijd nauw met elkaar verbonden geweest. Schapenkuddes begraasden vanaf de middeleeuwen de natuur en leverden tegelijkertijd waardevolle mest, wol, melk en vlees. De laatste decennia is steeds meer erkenning ontstaan voor de unieke bijdrage van schapen aan het in stand houden van het Nederlands cultuurlandschap en biodiversiteit. Mede daarom is sinds 2016 het ambacht van schaapherder erkend als Nederlands immaterieel erfgoed. Wol is een hernieuwbare en daarmee duurzame grondstof en kent nog altijd veel toepassingen binnen verschillende productieketens. Toch wordt jaarlijks in Nederlands naar schatting 1 a 1,5 miljoen schapenwol vernietigd. Kwalitatief betere, en gemakkelijker te verwerken wol van elders, hoge transportkosten als ook de beschikbaarheid van goedkope synthetische ‘wol’-vezels heeft tot een overschot en gedwongen jaarlijkse vernietiging geleid van natuurwol. 

Klimaatverandering en alle daarmee samenhangende uitdagingen vragen om een andere omgang met de natuur en de grondstoffen die we daaruit winnen: een betere omgang met het ecosysteem. Als tegenwicht tegen het heersende model van extensieve consumptie en het gebruik van ‘niet hernieuwbare’ grondstoffen werken inmiddels verschillende sectoren aan het ontwikkelen van alternatieve circulaire modellen, vaak in relatie tot het herstellen of opzetten van nieuwe lokale ketens. Binnen die ecosystemen valt te denken aan landschapsbeheerders, materiaalproducenten, makers en consumenten maar ook de schapen zelf, planten en andere niet-menselijke actoren die een rol spelen bij het gebruik van wol. 

Herwaarderen van Wol

Historische kennis en erfgoedcollecties spelen in deze eigentijdse projecten niet altijd een rol van betekenis. Tegelijkertijd kan juist ook een historisch perspectief bijdragen aan het denken over nieuwe modellen. Het project WOL beoogt inzicht te verkrijgen in de mogelijke rol van musea en museale collecties in de herwaardering van de Nederlandse natuurwol in lokale en regionale ecosystemen. Op welke manier kunnen erfgoedprofessionals een bijdrage leveren aan het verbinden van verschillende disciplines, praktijken en gewoontes uit het verleden, heden en de toekomst?

Het project wordt mede mogelijk gemaakt door een donatie van het Dinamo Fonds dat veel verschillende activiteiten ontplooit ook op het gebied van wol gebruik en hergebruik.