Het lectoraat is al sinds de oprichting van de Nationale Wetenschapsagenda (2015) betrokken met het inrichten van een ‘route’ (netwerk waarin onderzoekers en maatschappelijke partners samenwerken) waar erfgoed een plek heeft: Route Levend Verleden.

Lector Hester Dibbits werd het ‘boegbeeld’ van deze route tot 2024. Jonathan Even-Zohar, adviseur/onderzoeker bij het lectoraat werd in 2023 ‘coördinator’ van de route, bij wijze van overgang van de betrokkenheid van de Reinwardt Academie.

De route Levend Verleden is een van de 25 routes van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA). De route brengt een netwerk bij elkaar, ontwikkeld een onderzoeksagenda en draagt bij aan het beantwoorden van de vragen die burgers gesteld hebben.

Een open kennisagenda
Het verleden is een bron van inspiratie en conflict. Het dient als anker voor persoonlijke en collectieve identificatie en zorgt voor gevoelens van nostalgie maar ook voor spanning. Onderzoek naar het verleden en naar doorwerking van het verleden in het heden kan nieuwe kennis en inzichten verschaffen en inspiratie bieden voor creativiteit en samenwerking.

Die kennis, inzichten en inspiratie hebben we nodig omdat we voor grote maatschappelijke en ecologische uitdagingen staan. Om de aarde op termijn leefbaar te houden zijn transities noodzakelijk. Tegelijkertijd zorgt de snelheid waarmee de transities (moeten) plaatsvinden en het ingrijpende karakter ervan voor toenemende spanning in de samenleving. Het benutten en ontwikkelen van historische perspectieven op – bijvoorbeeld – het gebruik van energie, de ruimtelijke inrichting, biodiversiteit, voedselveiligheid, polarisatie en conflict, populisme, de verhouding tussen burger en overheid, en zelfvoorzienendheid is van waarde in het zoeken naar oplossingen, maar ook in het omgaan met de snelle veranderingen. Voor het stellen van een juiste diagnose bij maatschappelijke uitdagingen is een langetermijnperspectief onontbeerlijk, omdat deze het mogelijk maakt om patronen te zien en de waarden expliciet te maken waaraan we onze inzichten in onderzoek en beleid ontlenen.

We beschikken in Nederland over rijke langetermijndatasets op het terrein van waterbeheer, klimaat, bevolkingsgegevens, bestuur, economie, financiën, migratie, taal en cultuur, die in de afgelopen tijd digitaal beschikbaar zijn gemaakt en aan elkaar zijn gelinkt. Dit is dus het perfecte moment om te oogsten. Juist recente ontwikkelingen op het gebied van digitaal erfgoed, kunstmatige intelligentie en big data kunnen worden benut om werelden met elkaar te verbinden.

Onderzoek op drie gamechangers

Duurzaamheid en temporaliteit: met het onderzoek naar de betekenis van het verleden in en voor een sociaal rechtvaardiger samenleving en een voor mensen leefbaar planeet, wil deze route bijdragen aan het zoeken naar concrete oplossingen voor duurzaamheidsvraagstukken. Duurzaamheid gaat meer in het algemeen om toekomstgerichte omgang met materiële en immateriële sporen uit het verleden, en daarmee samenhangende vraagstukken op het gebied van temporaliteit.

De burger als expert: ondersteund door onder meer een betere toegang tot informatie, toegenomen mobiliteit, welvaart en vrije tijd en een hoger opleidingsniveau, zoekt de ervaringsdeskundige, kritische en betrokken burger een grote rol in het debat over de omgang met sporen uit het verleden en de rol van het verleden in het heden. Hierdoor versmelten de rollen van erfgoedconsument en -producent, van maken, beheren en gebruiken. Belangrijke vraagstukken die worden ingegeven door citizen science gaan over emancipatie en democratisering.

Betwist erfgoed: maatschappelijke dynamiek zorgt voor toenemende diversiteit in visies op de omgang met het verleden en voor hoopoplopende conflicten. Hoe kunnen we in een samenleving die zich kenmerkt door emotioneel geladen processen van erfgoedvorming komen tot maatschappelijke binding? Hoe om te gaan met de polarisering in debatten over eigenheid en identiteit, waarbij telkens emotionele claims op het verleden worden gedaan? 

De Nationale Wetenschapsagenda
In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) voert de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) het onderzoeksprogramma van de NWA uit. De NWA financiert wetenschappelijk onderzoek, bestudeert maatschappelijke vragen en laat zien hoe wetenschap werkt. Het gaat daarbij altijd over thema’s die een grote rol spelen in de samenleving. Het zijn onderwerpen die burgers zelf hebben aangedragen.

De 25 routes van de NWA vormen zelf-organiserende netwerken die belangrijke wetenschappelijke, maatschappelijke en economische vraagstukken in de samenleving agenderen en onderzoeken. De routes worden georganiseerd door het routemanagement bestaande uit de routetrekkers en boegbeelden. Voor strategische en inhoudelijke afstemming heeft het merendeel van de routes een stuurgroep of taskforce in het leven geroepen. Het netwerk wordt gevormd door onderzoekers, maatschappelijke stakeholders, bedrijven en overheden betrokken bij de thematiek van de route.

Volg het werk van de NWA Route Levend Verleden op de route website.